O Ebro desemboca no Mar de Aral

As guerras do século XXI virán molladas de auga, ese milagre da natureza e un ben imprescindible para a vida.

En España, pel de touro reseca e mal vertebrada,  mentres os encoros do norte están cheos, no sur e no leste a seca acendeu as alarmas. A auga é un ben público que hai que xestionar entre todos, coa solidariedade dos cidadáns e co sentidiño dos técnicos. Porque os ríos non coñecen fronteiras nin pertencen a ningunha autonomía.

A cigarra española canta atoleirada nos anos de abundancia de auga, e non hai formiguiñas previsoras para a seca das vacas fracas. E cando entramos nun período de emerxencia os laios empurran cara a solucións faraónicas: centos de quilómetros de tubaxes, infraestruturas xigantescas, transvases entre cuncas, encoros, viadutos.

Ante un recurso escaso como a auga comportámonos como novos ricos: gasto abusivo, campos de golf no deserto, praderías de ray-grass inglés na estepa castelá, malgasto no rego a manta, regos por aspersión no inferno do ferragosto.

Gasto abusivo, dilapidación e prezo escaso nunha península onde os ciclos da seca teñen boa memoria histórica e os habitantes unha sorte de alzheimer suicida.

Ata unha nena de primaria sabe que a auga ten os seus ciclos inmutables onde alternan secas e inundacións. Cada gota que o río Ebro verte no Mediterráneo non é auga perdida nin desperdiciada. Ten unha fundamental importancia ecolóxica nos ecosistemas do delta, e mesmo nun mar que precisa os nutrientes e a auga doce do río e que son barreiras para as pragas bíblicas de medusa nunha costa eminentemente turística.

Se non fósemos burros con orelleiras miraríamos lonxe de nós para aprender a lección terrible do mar de Aral. Na década dos 60 tiña 68.000 qms/2 e 1.100 qms/3 de auga doce, corenta mil toneladas de peixe cada ano e máis de medio millón de has. de terras húmidas. Hoxe é un dos maiores desastres ecolóxicos do planeta e un exemplo dramático de onde pode levar o desenvolvemento se ignoramos o medio ambiente onde se produce.

Daquela tamén houbo expertos que choraban pola auga que o Amu Darya e o Syr Darya ‘perdían’ no mar. Las hectáreas. cultivables para ser autosuficientes en algodón pasaron de catro millóns a vinte nos tempos de Stalin. Hoxe o mar de Aral perdeu máis da metade da superficie. As terras húmidas son desertos. A pesca desapareceu con pobos pesqueiros a sesenta quilómetros do lago. Hai unha catástrofe sanitaria polo abuso de fertilizantes e praguicidas. Perdeuse o efecto moderador sobre o clima.

A auga é demasiado importante para que a xestionen políticos miopes, populistas e insolidarios. Cómpre retomar, da man dos que saben, a confianza na nai natureza que leva moitos millóns de anos acertando e facendo viable a vida no planeta. Pouco tardamos os homes en estragala. Corrixindo á natureza, a ignorancia dos nosos gobernantes pode facer que o río Ebro, o que garda silencio diante do Pilar, acabe desembocando no mar de Aral.