A vindeira semana estará nas librerías 'De provincia a nación. Historia do galeguismo político', unha obra do historiador Justo G. Beramendi (Madrid 1941) que despois de 25 anos de investigación quere aportar as claves do nacemento, persistencia, posibilidades e limitacións do nacionalismo galego.

PREGUNTA: O título resume á perfección o contido do libro...

RESPOSTA: Con el quero indicar como vai variando a historia de Galicia dos propios galeguistas. É dicir, como se empeza a reivindicación de Galicia como un ente colectivo diferenciado e, polo tanto, con certos dereitos colectivos. Empeza sendo concibido, cara a década dos anos corenta do século XIX, como unha provincia histórica da nación española. Logo pasa a ser concibido como unha rexión e, finalmente, como unha nación, xa desde a segunda década do século XX e ata agora.

P: Quedan algúns trazos daquel provincialismo inicial?

R: Non. O que si está presente baixo a forma de autonomismo é o que podemos considerar a concesión do rexionalismo, de Galicia como rexión ou comunidade autónoma, que ten dereito a un determinado autogoberno dentro dunha nación única que sería a española. Ese rexionalismo segue vivo, aínda que fóra do nacionalismo galego, claro está. E dicir, practicamente as demais forzas políticas.

P: Como é a evolución do nacionalismo galego no século XX?

R: En comparación con outros nacionalismos de España, como o catalán e o vasco, fundamentalmente, amosa unha febleza social relativa, ata a Segunda República. A partir dese momento, deixa de ser marxinal para pasar a ser secundaria, pero xa cunha incidencia na dinámica política do país.

E hoxe, é unha forza que non é  hexemónica, como en Cataluña ou País Vasco, pero que xa ten unhas raíces sociais suficientemente sólidas e extensas como para constituírse xa nun actor político de primeira clase.

Futuro do nacionalismo galego
P: Onde se pode enmarcar o nacionalismo galego?

R: O nacionalismo galego, xa o anterior a Guerra Civil, sempre foi maioritariamente federalista, e moi marxinalmente separatista, ou soberanista. A ditadura de Franco, coa súa represión brutal, induciu reaccións extremas nos nacionalismos subestatais. Isto dou lugar a un compoñente separatista descoñecido anteriormente, mesmo se outra compoñente seguía a ser federalista, o PSG.

Coa transición e cos anos inmediatamente posteriores, as posturas máis radicais da UPG, NPG e logo do BNG, fóronse diluíndo cunha dose de realismo progresivo. E hoxe, soflamas a un lado, a actitude política maioritaria do nacionalismo galego volve a ser ese federalismo auténtico, de construír un estado plurinacional.Creo que o BNG volveu ás posturas que tiña o PSG na transición, e non ás da UPG

P: Como cre que vai ser a traxectoria do BNG?

R: É moi difícil dicir como vai ser esa traxectoria.  O BNG, cando medrou moito foi, en parte, porque os socialistas baixaron por méritos propios e polas súas divisións internas. Logo, cando os socialistas comezaron a recompoñer a súa mensaxe e a súa imaxe, unha parte dese electorado volveu ao sitio de onde viña. Así que a sorte do BNG depende en boa medida de como o faga o PSOE en Galicia e en Madrid.

Por outra parte, tamén depende de que o BNG evolucione internamente, xa que ten problemas estruturais de organización serios, ó ser un conglomerado de tendencias e grupos e non un partido. Pero entendo que xa ten garantido un mínimo, porque é un electorado fiel a súa opción.

P: E no caso do PSdeG e do PSOE, desapareceron esas divisións internas que contribuíron a que puidera tocar antes poder?

R: Non só foron as divisións internas, senón a actitude respecto da persoalidade propia de Galicia, e dicir, a menor ou maior dose de galeguismo. Porque hai unha cousa que Fraga soubo ver moi ben dende o ano 81, que a xente non é moi nacionalista pero si ten unha certa identidade galega. Polo tanto, non se pode vir aquí cun españolismo de capa e espada. Aquelo de 'Galego coma ti' e outras doses de galeguismo foron parte do segredo do trunfo do PP en Galicia, porque, ademais, fagocitou o nacionalismo de centro.