O tantas veces demandado cambio de mentalidade está completamente estancado, se é que nalgunha ocasión chegou a se iniciar. O verdadeiro potencial que converteu a pesca galega en referente mundial foi, historicamente, a súa capacidade camaleónica para adaptarse aos tempos e seguir pescando, o seu poder extractivo en calquera mar do mundo e en calquera condición. Pero hoxe, nun mundo gobernado baixo a tiranía da mercadotecnia, iso é insuficiente.

Coas mans cada vez máis atadas por políticas europeas –que xa deciden moito máis dentro do sector que as nacionais ou autonómicas- alleas á realidade de Galicia e infestadas de esixencias ambientais opostas á capacidade extractiva galega, o sector afronta o seu último e máis importante cambio: pescar menos e vender mellor. Pero, de momento, é algo que en Galicia se antolla pouco menos que utópico.

A mentalidade tradicional e a falta de substitución xeracional lastran un sector económico quen de renovar a súa flota como non o fixo ningún país da UE, pero que non é quen de gastar un euro en campañas de mercadotecnia, selos de calidade, trazabilidade, etc. E as poucas veces que se gastou, non se soubo vender.

''Nos tempos que corren, non se pode vender determinado tipo de peixe sen limpar ou escamar, porque a xente non ten tempo de facer iso e, se o atopa así, xa non o compra''. Son palabras de Elena Espinosa, que achega un dos miles de exemplos que se poderían ofrecer. Os filetes preparados e envasados de panga, perca e outras especies foráneas que invaden os nosos mercados teñen cada vez máis demanda a pesar da súa escasa calidade.

Mentres tanto, o sector pide axudas administrativas para afrontar as campañas de promoción, distinción, selado ou asistencia a grandes feiras, xa que sen elas ''é completamente imposible afrontar isto'', recordan, pero a realidade económica actual tampouco fai pensar nun malgaste financeiro sen precedentes na materia.

Ao longo de 2009 a historia volveuse repetir. A campaña da xarda foi histórica en conto a capturas, pero o prezo medio descendeu. O bonito segue sen alcanzar os 3 euros/quilo de media que tiña hai xa máis dunha década, mentres que os custos triplicáronse. A pescada foi noticia de primeira páxina en varias ocasións polo seu prezo ridículo en lonxa. O polbo na costa galega está case desaparecido. As cotas redúcense e os gastos, no mellor dos casos, mantéñense.

No que vai de ano, calcúlase que o cesamento de actividade de varios pesqueiros deixou no paro ao dobre de xente que a maioría de ERE's de empresas como Pascual, Bunge, Caramelo, Ingemarga, etc. O amarre de cinco barcos de Gran Sol significa a destrución dun cento de postos de traballo, por non citar o despezamento frecuente de lanchas de baixura.

A pesar destes datos, a pesca segue a ser un motor na economía galega. Ata o 4,4% do PIB se se fala do apartado extractivo (marisqueo, baixura, altura, gran altura…), con 25.000 persoas dadas de alta no réxime especial do mar. Pero botando man de todo o conglomerado que rodea á pesca galega, é dicir, acuicultura, conservas, procesado, víveres, efectos navais… do mar sae máis do 9% do PIB de Galicia. A construción, na súa época máis boiante na que foi motor económico galego, representaba pouco máis do 12%.

O único que salva ao sector, e curiosamente é un efecto ligado á crise, o baixo prezo do petróleo, que implica un custo moi baixo do gasóleo marítimo. Pero, ata cando durará esta situación? Sobreviviría o sector a unha alza do cru como a que se produciu en 2008 e que desencadeou a maior protesta pesqueira de España na última década?

Todo parece indicar que non. Unha recuperación da crise e unha subida do petróleo, a día de hoxe, condenaría ao amarre a boa parte da flota galega. E aínda que é imposible aventurar unha cifra exacta, boa parte significaría, polo menos, a metade dos barcos de arrastre de litoral e altura.