domingo. 25.08.2019 |
El tiempo
domingo. 25.08.2019
El tiempo

A rodapé

Numerosas publicacións dos últimos anos tentan explicar as consecuencias do consumo continuo de redes sociais na psique humana. Nesta semana permítanme desvelar unha das menos comentadas e máis abraiantes para min: o presente continuo.

UN DOS ASUNTOS máis perturbadores do medio dixital resulta dos menos coñecidos. Dificilmente se atopa na numerosa bibliografía crítica sobre redes sociais que aparece coincidindo —de xeito non casual— co cénit e principios de decadencia de Facebook, esa reserva de madurez e excentricismo. Refírome ao presente continuo: a desaparición da memoria da experiencia sobre o propio medio de internet. As aplicacións, as webs e os seus deseños, os servizos sempre estiveron e sempre foron así. É a materialización cutre dun pasado orwelliano reescrito sen fin. Non ter unha memoria do camiño é como se ao rematar de estudar unha carreira non houbese recordo do tránsito entre primeiro e cuarto. Persoas que coñeciches nos albores da era Yahoo! afirman que sempre usaron Google e abriron unha conta en Facebook xa de pequenos. A memoria esvaece, ou fica relegada ás batalliñas dos veteranos do módem dos 90, que si lembran todo. Memoria papada polo fluxo continuo de datos. En realidade, unha renuncia inconsciente á memoria.

VISTA

Non sei aínda moi ben que significa iso, pero hai outra percepción da rede que é abraiante, conectada con este presente continuo e con consecuencias para un sector tan dependente da autopromoción como é o cultural. As redes sociais, amigas, caducan e fanse vellas contigo. Sepárante paulatinamente das novas xeracións de profesionais do teu ámbito, sen que a ninguén lle importe. O outro día, uns compañeiros da farándula decatáronse de que os programadores culturais entrados a traballar nos últimos cinco anos non os contrataban. Non os coñecían. Un dos actores afectados fixo un inquérito: simplemente nunca os viran nas súas redes. Xente con máis de vinte anos de traxectoria, con presenza pública continua! Os programadores interpelados non pareceron darlle máis importancia: podemos sospeitar das intencións ocultas dun partido, pero carecemos de sentido crítico sobre a ferramenta. Se non apareces será por calquera cousa, eu que sei. Se fose importante aparecerías, digo eu. O feito de que non pareza grave sinala o nivel de detracción da esfera pública no que nos atopamos.

OLFACTO

Movéndome neste presente continuo consolo o meu cansazo desta tempada con libros tan ben escritos como Luna de lobos, de Julio Llamazares (Seix Barral, 1985). Se cadra moito do retrato desta guerrilla fuxidía polas montañas leonesas e ancaresas hoxe en día estea trillado por moitos relatos, pero escribilo a principios da década dos anos 80 supuña a complexa tarefa de escribir en quente, cos feitos ben gravados nas memorias montañesas. Tomar a precisa distancia para pasar da crónica á literatura nunha persoa tan vinculada aos montes da zona é calquera cousa menos doado. O resultado é un pequena delicia da prosa literaria, un equilibrio complexo entre o relato e a poesía. Nada hai nos feitos narrados que non fora contado mil veces desde o 85. Pero poucas veces se ten escrito formalmente tan ben coma o libro de Llamazares. E as formas hai que procurar gardalas as máis das veces posibles.

TACTO

Non hai que tirar demasiadas conclusións do peche dun restaurante. É unha cuestión de tacto coa persoa que ten que emprender esa difícil tarefa, da que é difícil non saír con feridas, pero tamén o recoñecemento ao sentido efémero dos locais. Eu adoro ver os baixos abandonados de eses bares dos anos 70 ou 80 debruzados sobre as estrada comarcais galegas. Aínda lembro cando o meu curmán me amosou as mesas dun, cheas de furados. "E isto para que é?", preguntei. Foi a un caixón e comezou a sacar cornos de verdade. Naquel bar servían o ribeiro en cornos, ao xeito vikingo. Non moi lonxe, en Catoira, acababan de inventar a festa. Un restaurante é como un perfil de rede social, pode desaparecer sen que cambie nada do mundo. Ao cabo de cinco anos, case ninguén o lembrará. Moito ten que vivir un comensal nunha mesa para que dedique cinco minutos a lembrar un restaurante.

OÍDO

Hai memorias sen embargo, que están malditas, que aspiran a non ser vividas. Temos a unha coñecida á que nos levan presentando preto de vinte anos. Comemos na mesma mesa varias veces, participamos en mesas redondas, coincidimos en exposicións e eventos onde coñecidos comúns nos presentaron. E sempre por primeira vez. Abráiame porque téñoa escoitado ametrallar citas de escritores norteamericanos do século XX a golpe de tres por artigo. Cheguei a pensar que a nosa non-relación era desprezo, pero en realidade o asunto é máis simple. Hai persoas que sempre transitan polo punto cego do noso cerebro. Todos as temos. E a min tocoume habitar no punto cego desa persoa. Así que gozo, desde hai vinte anos, de repetir en bucle un momento que nunca dá pasado ao outro.

MEMORÍA

Sempre envexei a arte de colocar suavemente citas pedantes sobre calquera lousa cultural. É a "graza que nunca quixo darme o ceo", parafraseando a Cervantes. Por veces, gustaríame empregar a técnica de Filgueira Valverde, que inventaba moitas das citas, sendo quizás a achega máis creativa, desde o punto de vista literario, de toda a súa obra. Claro que agora mesmo, o de andar inventado citas pode converter a túa rede social na festa do carneiro ao espeto ou na do churrasco á grella. O problema de Twitter e Facebook é que non permiten poñer unha nota a rodapé, que é o que corresponde.

A rodapé
Comentarios