sábado. 19.09.2020 |
El tiempo
sábado. 19.09.2020
El tiempo

Cambiar de muiñeiro

NON SEI SE en Neira de Jusá —o antigo nome de Baralla— ou na miña casa materna tiñan unha especial xenreira aos muiñeiros, pero o caso é que grazas á miña nai chegoume un refrán que, en boa medida, define o que boa parte da sociedade española pensa da dereita estatal: «Cambias de muiñeiro, pero non cambias de ladrón» —escuso dicir que non se debe tomar ao pé da letra—.

A sensación de moitos cidadáns atopa agora unha expresión intelectual e histórica na obra de afortunado título La estirpe del camaleón, un relato da historia política da dereita en España dende os comezos da Guerra Civil até o 2004. Edita a sempre solvente Taurus e escribe Julio Gil Pecharromán, profesor da Uned e referente dende hai décadas no estudo do franquismo e do conservadorismo hispánico no século pasado.

Con acerto decide excluír Gil Pecharromán do seu estudo todo o ocorrido despois da fin do aznarismo: non existe perspectiva histórica para xulgar os acontecementos. Isto non impide que de todo o que se relata nas máis de cincocentas páxinas do estudo se podan tirar leccións sobre o presente, especialmente interesante pola desaparición da dereita, en singular, e a aparición das dereitas, en plural. Foi un movemento o que sempre temeu o pai fundador do Partido Popular, Manuel Fraga, sabedor de que iso minguaría o poder do que el consideraba unha «maioría conservadora» que dominaba socioloxicamente o país.

O autor debuxa nun limiar tan breve como excelente a causa do fenómeno que definiamos co dito galego. A dereita española pódese atomizar, pero comparte tres trazos moi concretos: o desenvolvemento histórico a partir do franquismo —o seu pecado orixinal en moitos aspectos—, o seu nacionalismo identitario —negado e convertido en patriotismo constitucional— e un conservadorismo moral vencellado a un catolicismo tridentino.

Dito isto, nunha esfera tan ampla como a da dereita as diferenzas de matiz son fundamentais e sobre elas cae a estrutura da obra: primeiro, coas diferentes familias do franquismo e as súas visións do futuro sen o ditador; despois, coa adaptación das mesmas a unha democracia homologábel segundo os estándares europeos; por último, coa construción da unidade do bloque ideolóxico e a histórica chegada ao poder de José María Aznar.

A principal dificultade ao facer historia sobre temas coma este é a abundancia de nomes e siglas. A Transición española estivo chea de pequenos partidos e líderes efémeros. Gil Pecharromán navega entre eles para conseguir unha narración organizada e fluída na que queda clara a capacidade camaleónica da dereita española para transformar estruturas e lavar pasados persoais pouco presentábeis nun sistema democrático.

A lectura non só serve para analizar o espectro da dereita española senón tamén para explicar un curioso fenómeno: por que en realidade non existe o liberalismo en España? O liberalismo clásico; non o de novo cuño thatcherista e mal chamado neoliberalismo, por suposto. Unha forza deste tipo sería toda unha innovación no panorama político… pero en o relato de Julio Gil deixa ben claras as limitacións que exerce a compoñente relixiosa e cultural.

Los últimos días temos asistido a un novo capítulo deste relato en forma do veto parental na educación, asunto que de ir adiante remataría por chimpar dende os contidos ideolóxicos até a historia, sempre no punto de mira daqueles que precisan agochala para non prexudicar o seu presente electoral. Libros coma o de Gil Pecharromán axudan a comprender o pensamento dunha boa parte da sociedade e a actuación dos políticos que a representan dende hai décadas.

Cambiar de muiñeiro
Comentarios