Travesía ou farsa
HAI UN PAR de semanas Jonathan Rauch, un articulista estadounidense, escribiu un moi interesante artigo na revista The Atlantic coa pretensión de explicar se xa se podía utilizar o termo ‘fascismo’ para falar do goberno de Donald Trump nos Estados Unidos. Concluía que si e, polo camiño, facía unha análise histórica moi procedente, relacionada coas posicións de Robert Paxton e afastada das visións estreitas e relativistas —dominantes en certo discurso público— que semellan querer reservar esa etiqueta para o momento no que resucite Benito Mussolini.
Dentro desas análises históricas relacionadas con Donald Trump son cada vez máis frecuentes as que relacionan o seu goberno coa implantación do fascismo e o nazismo nos Estados Unidos nos anos 30. A historia resulta coñecida para moitas lectoras grazas a Philip Roth e a súa magnífica ‘A conxura contra América’. Chega agora a España un ensaio que amosa o fondas que foron esas conexións: ‘Precuela’ —o título é abondo significativo—, da xornalista Rachel Maddow. Publica Capitán Swing.
O subtítulo da obra é ‘Una lucha de Estados Unidos contra el fascismo’, pero máis ben deberían inverterse os termos, xa que a obra fala —por certo, nun estilo informal, ás veces informal de máis, o que non beneficia o estilo— de como un bo feixe de partidarios do fascismo, e máis en concreto de Adolf Hitler, conspiraron para aniquilar a república máis antiga do mundo, tanto no período anterior á guerra coma, aínda máis grave, namentres Estados Unidos estaba en guerra contra os nazis.
As obras desta temática adoitan centrarse en Charles Lindbergh e ten a súa lóxica: o primeiro home que cruzou o Atlántico en avión sen facer escalas convertido en partidario de non entrar na guerra, de Hitler e de lle disputar a presidencia a F.D. Roosevelt é un argumento case que imbatíbel. Algo semellante ocorre co outro famoso nazi estadounidense, nada menos que Henry Ford. Porén, Maddow escapa deles e prefire centrarse en tipos menos coñecidos pero, daquela, moito máis relevantes para o movemento ultradereitista.
Dous elementos salientábeis da comparación se que se tenta trazar son o paralelismo co ‘medo vermello’ e os problemas do sistema para deter a quen se aproveita del dende dentro. En canto ao primeiro, Maddow demostra que, malia os discursos espallados ao longo da historia respecto á infiltración do comunismo nos Estados Unidos nos anos 30, a ameaza da infiltración nazi foi moito máis real e puido ter consecuencias desastrosas. En canto ao segundo, dedica as primeiras páxinas a un personaxe fascinante coma Huey Long —verdadeiro precedente de Trump, mais sen ser millonario, e a quen se pode coñecer mellor grazas á excepcional novela ‘Todos os homes do rei’, de Robert Penn Warren— e boa parte do resto da obra a ensinar como, ao cabo, a maior parte dos acusados, aos que as mesmas axencias de seguridade do goberno cualificaban ben coma chalados, ben coma unha auténtica ameaza para o país, remataron absoltos pola xustiza e impunes.
Dixo Karl Marx no ’18 Brumario de Luís Bonaparte’ que os personaxes da Historia aparecen dúas veces: unha como traxedia e outra como farsa. O problema que temos nesta situación, que a propia autora titula como ‘Precuela’ do que agora mesmo está a ocorrer, é que non sabemos se nos atopamos diante dunha ou da outra. E se resulta que estamos perante a traxedia, nubes escuras cobren as nosas prósperas sociedades occidentais.