Un corzo veloz cruza o texto

O outro dos poetas dese grupo, no epílogo deste libro que celebramos, que o feito de que a autora o escribise entre a súa aldea e a cidade grega de Iraklio non é casualidade, "porque os espazos xeográficos onde nos atopamos endexamais o son (e digo) que son destinos". O libro comeza cun nacemento, e o destino é tamén orientación do corpo ao imposible da súa orixe e da palabra ao lugar onde o alfabeto se abre para dar formas ás verbas. E unha palabra, mancada, fendida, mutilada: corzo, corzo, corzo.

Chámase este primeiro libro de Mónica Caldeiro en lingua galega Estudo sobre o voo dos corzos. E así tamén o libro é o nacemento dunha imaxe. "Unha imaxe é unha creación ontoloxicamente salvaxe", di nunha das páxinas. E aquí a imaxe é o espazo salvaxe da visión do corzo. Do corzo que existe independente da nosa mirada: "Que a subxectividade da percepción non anula a existencia". E do corzo que miramos, do que axiña perdemos as pegadas na néboa, do corzo "que existe en certo lugar da mente", da mente propia e común que por séculos sedimentou a imaxe do corzo e viu como cruzaba, o seu voo: "Que a existencia é unha faísca".

Na faísca dese encontro, do que existe sen nós e connosco, diría que corre veloz este libro. No espazo onde Mónica Caldeiro nace á lingua e a esta lingua no poema, e no que a mamífera que xa non ten nome nace á palabra. O comezo do libro comeza cun nacemento, pero a imaxe nace sempre se nos colocamos ou descolocamos nesa faísca. E iso é o que a autora semella facer, devolver a ontoloxía ao salvaxe. Facernos ver que as palabras que reparten o mundo reparten un sentido, unha xerarquía, en función do ser e do non ser, da consideración.

"A linguaxe que falo/ non é a do poder", lemos. E é así como podemos ler tamén os agradecementos á Federación Galega de Caza, os trofeos, as comisións rexionais de homologación, as fórmulas da lingua do poder do ser humano sobre outros corpos, do humano á medida do masculino letrado, dono da razón, da lóxica, da academia, sobre o corzo. "A linguaxe que falo/ non é a do poder", pero máis adiante: "A miña vida é a vida da linguaxe do poder. A miña vida é falar a linguaxe do amor a través da linguaxe do poder", igual que no libro se entrecruza a batida do corzo coa imaxe do corzo, co espazo salvaxe no que o corzo aparece na nacente de nomealo.

A disposición o poema na páxina e a experimentación, que en Mónica Caldeiro é unha constante na súa traxectoria en español e en catalán, da que bebeu especialmente da vangarda anglosaxona á que tamén atendeu como tradutora, é un xeito de producir esa creba, esa faísca na lingua, unha violencia coa que revelar a violencia maior, a que catapulta o corzo no poder dos nomes. Os riscados, a palabra que se descompón ou os versos que se intercalan son mecanismos próximos do que Tua Blesa denominou logofaxias, eses xestos no que o texto devora o propio logos, esa proximidade co silencio ou co berro, que abren outros camiños de lectura. Camiños que queren ser esa mesma relación sen poder. 

Amenta no epílogo Xerardo Quintiá a Mario Montalbetti, en relación a unha cuestión que aquí está presente dende o título do libro, a do pensamento do poema. Hai uns días, no Festival Alguén que Respira en Santiago de Compostela, o poeta peruano recorría precisamente á relación de violencia entre o home e o animal para explicar ese pensamento do poema que dá título ao seu ensaio. Traía unha imaxe do mundo do toureo, non por secundar dalgún xeito aquel mundo, senón para contar isto: que despois de vinte embestidas o touro "adquiere sentido". Sabe que o están enganando, e vólvese perigoso, porque é aí onde comeza a saber que o seu obxectivo non é o capote, senón quen o sostén. Dicía tamén que os lances distintos do toureo son a literatura, pero que o poema aparece só aí onde a lingua se volve perigosa. E iso é o pensamento do poema. Ese pensamento sitúanos no voo dos corzos, no espazo salvaxe onde a lingua non está dada. Alí onde o amor pode ser, a ontoloxía salvaxe dun eu que non é "máis ca árbores".

O Estudo sobre o voo dos corzos chega ás librarías este xoves 10 da man de Xerais. Celebramos esta faísca, este nacente na lingua materna de quen vive no "nomadismo lingüístico" e que con el nos recorda esa lingua sempre propia e impropia, a trenza de violencia e amor que a prende, e se dirixe, coma un touro, perigosa, e coma un corzo bebe da luz.