A amizade nas cidades pequenas

HOUBEN DE Dosinda polo poemario 'Obra inacabada de Dosinda  Christiansen' (Alvarellos), pero daquela era máis unha voz do propio Quintiá que unha personaxe. Manteño con Xerardo unha amizade de cidade pequena, trenzada de encontros aleatorios na rúa. As amizades parécense ás cidades. En Lugo mantemos relacións artesanais, afables,feitas a man; de sorrirse e tocarse no cóbado e de especular con cando vai parar de chover.

Hai uns anos fixen unha viaxe con Xerardo. Foi breve. Levoume no seu coche, gris, a Fornelos. Fornelos é un lugariño de pizarra marrón que se ergue orgullosamente empoleirado sobre unha campa verde que se inclina en ladeira doce. Non lembro agora se hai una casa ou tres. Xerardo mantiña a cheminea familiar acesa xunto co irmán. Foron a cociña, os dormitorios e os corredores onde se criaron. Leo agora, en 'Tempo de correspondencia' (Xerais), que ambos "formalizaron de palabra as partillas". Admiro ese 'de palabra', nestes anos en que a palabra dada é unha falsa criptmoeda.
Pero viña hoxe aquí falarlles de Dosinda. Vou darlles contexto, que por veces me perde a ansia de contar. Xerardo Quintiá e Xesús Fraga son amigos de intensa cercanía. Andaron un tempo intercambiando cartas; cartas de antes: longas, íntimas e bondadosas. Xerardo é de Lugo e Xesús viviu en Lugo, polo que han perdoar que eu vexa harmonía lucense nesa benquerencia. Recollen os textos no libro do que lles contaba: 'Tempo de correspondencia'. A estrutura avanza cunha carta de cada un.

A maiores da casa de Fornelos, aparece outra. Cando escribiron o libro non está empoleirada porque aínda é unha aspiración debuxada por Xesús Fraga. Pertence xa a unha hipoteca ligada a unha licenza municipal, a un permiso colectivo para plasmar un soño morno en ladrillo e formigón. Estaba agora pensando que vender a casa da infancia e construír a casa da última idade son metáforas da vida. 

Fraga ten unha referencia a unha imaxe de  Kierleegard que me fascina porque é moi plástica. Vén dicir, máis ou menos, que vivimos remando nun chalano; é dicir, que avanzamos de costas, sen saber o que temos por diante, pero conscientes do que imos deixando atrás.

Volvo sobre Dosinda. Lembra Quintiá da crenza relixiosa da súa avoa, que era absoluta e pechada, coma unha esfera. "A miña avoa Dosinda todas as noites falaba con El-Señor e agardaba a que o meu avó Pedro regresase de entre os mortos para indicarlle como era a vida no alén". Tocáralle a Pedro ser o explorador como lle podería ter tocado a ela. "Selaran en vida o pacto de que o primeiro en morrer había de regresar para contarlle ao outro que hábitos e costumes eran máis propios no mundo das ánimas". Para un ateo coma son eu é pura ambrosía, a planta que daba a eternidade na Grecia de vello.Recordóume á miña tía Charo, muller coa mesma fe de ferro.Ela temía que eu acabase sendo "librepensador".

Pero Dosinda tiña máis fontes para coñecer o alén. Un seu irmán, Gerardo, morrera novo, uns meses antes do golpe do 36. O cadáver apareceu perto da casa, xa con rigor mortis. Foi difícil vestilo de traxe. Os funerarios houberon de cortarlle a chaqueta e máis a camisa ao longo do lombo. "Dende entón unha das súas grandes teimas sempre fora que, chegado o Xuízo Final e todos renacidos ante El -Señor, o seu irmán andaría co traxe rachado por entre o resto dos resucitados todos eles vestidos de punta en branco para a ocasión. El, seu irmán querido, co traxe rachado coma un esmoleiro". Dosinda reveloume a maior incógnita da miña infancia crédula: Con que idade resucitaríamos? Pero, despois, pensei que non toda esa xentiña revivida morrera vestida de domingo necesariamente.

Gústanme as historias. Nunha carta de Xesús Fraga anótase un recordo traído dos seus anos en Lugo.  Protagonízao "un home vestido coma un dandi, de traxe negro". Andaba cerca da miña casa, pero carezo de noticia del. "Adoitaba levar un maletín cuns panos estampados e de cores, que despregaba nun banco,  moi cerimonioso, coma un viaxante que leva marabillas a unha vila". O fotógrafo Santy López pasa ao seu carón. O vendedor párao: "Cabaleiro, desexa vostede interesarse por estas preciosidades?". Santy, "que é un ceo de persoa", interesouse polo prezo. "O home aldraxóuse, cun xesto imperioso de anoxo recolleu os panos e espetoulle: 'Vostede insúltame, cabaleiro!' E marchou co maletín".

Santy López vén de publicar un libro delicado e fermoso con fotografías nas que fai crónica do seu tempo no hospital de Lugo, 'Vida de amor e enfermidade'. Como están vendo, esta noticia sobre a miña semana que lles estou contando vai cargada de amigos. Tamén teño a Santy nesa nómina sentimental.

Xesús Fraga deixou o xornalismo, polo que leo en 'Tempo de correspondencia' . A miña amizade con Xesús prendeu profesionalmente. Era intermitente coma a que teño con Xerardo, motivada porque nos cadrase en roldas de prensa. Aprendeume unha chea de cousas. El, tan inmerso na cultura británica. Fala no libro de 'Diarios del agua' (Impedimenta). Roger Deakin conta nese libro cómo "percorre as illas Británicas nadando en toda forma de auga posible: ríos, pantanos, costas, encoros, canais, piscinas,...". Penso, daquela, no caudal que nos leva e confío intuitivamente na fe de Dosinda,