Nunha taberna inglesa
Todas as literaturas teñen os seus misterios: Quen escribiu a Chanson de Roland? Que queda por saír do famoso baúl de 25.000 manuscritos de Pessoa? Onde está o orixinal do primeiro acto de La Celestina? Mais entre todas, penso que quen leva a palma é a literatura inglesa. O seu enigma máis famoso é, loxicamente, quen era en verdade William Shakespeare, malia que penso que o que sabemos del abonda para desfacer as estrañas teorías sobre o asunto. Hai outro misterio sen resolver desa mesma época que aínda volve tolos os investigadores: quen era en verdade Christopher Marlowe e por que o liquidaron dunha coitelada nun ollo nunha escura taberna de Deptford?
A estas e outras moitas preguntas tenta responder no seu último ensaio, El renacimiento oscuro —o título non semella moi afortunado por seres xenérico de máis—, o historiador Stephen Greenblatt coñecido por O xiro, un dos mellores ensaios do século XXI, dedicado á descuberta de De rerum natura de Lucrecio e as consecuencias que tivo para as culturas da Idade Moderna e Contemporánea.
O asunto non se presenta sinxelo. Como afirma o mesmo autor nas primeiras páxinas, trátase de facer a biografía de alguén que non deixou unha soa carta, diario ou documento feito pola súa man –fóra das inmortais obras de teatro asinadas baixo o seu nome– e do que non posuímos apenas novas máis alá dos seus estudos en Cambridge e un feixe de comentarios feitos por outras persoas.
Así, a obra de Greenblatt desprázase cara a dous puntos no seu contido: o primeiro, unha biografía da época, centrada en persoeiros que orbitaban arredor de Marlowe e dos que sabemos moito máis que do propio dramaturgo, caso do seu colega Thomas Kyd tortur—ado probabelmente para poder atopar o noso protagonista e acabar con el— ou os nobres Percy e Ralegh —perigosamente achegados a unha vida disoluta—; o segundo, un exercicio de crítica literaria que trata de deducir elementos da vida do autor a través da obra —neste caso, e sobre todo, Tamerlán, O xudeu de Malta e o seu inmortal Doutor Fausto—. Este último exercicio non é precisamente prudente, como levan a demostrar os teóricos hai décadas, nin resulta, polo tanto, moi xeitoso no caso que nos ocupa.
Onde si triunfa Greenblatt é en amosar a existencia dunha rede de disidentes favorable ao catolicismo ou a ideas aínda máis estrambóticas —coma o ocultismo dun Agrippa ou un Paracelso– na época do triunfo do anglicanismo da man da raíña Isabel, que non sae moi ben parada no retrato. O relato colle pulo, avánzase axiña e queda claro que ou Marlowe tiña moi mala sorte ou sempre ía dar, xusto, con persoas que o metesen en problemas que el, sen lugar a dúbidas, desexaba ter.
A partir destes feitos, o noso autor non pode avanzar moito máis alá do xa coñecido. Marlowe, fillo dun zapateiro, obtivo unha bolsa para estudar en Cambridge e alí chegou a recibir o apoio de persoeiros moi poderosos —cinco conselleiros da raíña— para obter un dos seus títulos. Eles mesmos din que o mandaron estudar a Reims, é dicir, que o infiltraron nunha rede de católicos. Coma no mellor cine negro, nalgún intre o axente debeu cambiar de bando ou facerse axente dobre, ata ter a estraña fin xa mencionada. A pesar dos esforzos de Greenblatt e do seu entretido ensaio, os detalles do asunto están e permanecerán na escuridade da noite dos tempos.