Para o mañá
Como neste columna estamos para falar de libros e tamén doutras cousas, déixenme contarlles que estou a resolver unha débeda da miña mocidade mediante o non tan simple procedemento de estudar o grao de Historia. O caso é que en dúas semanas teño un exame de Historia Actual, é dicir, aquela que vai dende 1989 ata este intre no que vostede está a ler un artigo do xornal, e non teño moi claro que demo lle vou responder ás miñas profesoras. Non é que non estudase, que xa imos vellos e sabemos como vai o negocio, senón que os tempos son tan convulsos que os consensos estouparon de tal xeito que un non sabe se, poño por caso, poñerse a criticar o imperialismo estadounidense —un clásico dende Cuba en 1898— derivará nun comentario relacionado con ser ‘rojo’ ou woke. Ou aínda peor, nun suspenso. Haberá que confiar en que as universidades públicas europeas seguen a ser un templo do coñecemento e o humanismo.
Por que estudar Historia, asuntos persoais á parte? Eu sempre crin que o pasado axuda a comprender o presente e procurar solucións para o futuro. Non estou só: precisamente vense de publicar en español ‘Historia para el mañana’, do ensaísta australiano —de orixe polaca e apelido croata— Roman Krznaric, unha obra que convida a mirar o noso pasado para camiñar cara un futuro mellor para a humanidade en tempos de escuridade.
Publica Capitán Swing e isto garante unha visión progresista e crítica do asunto. Porque claro, a Historia ten exemplos para todo. Se Trump desexase, definitivamente, invadir Grenlandia, modelos históricos non lle faltarían: o colonialismo europeo está cheo de expedicións a sangue e lume contra territorios pouco poboados e, potencialmente, moi ricos en materias primas —e, agora, terras raras—. Véxase, sen ir máis lonxe, a invasión de Australia e a práctica aniquilación dos seus orixinais poboadores —substituídos por persoas como a familia do mesmo autor—. Trátase, polo tanto, non só de mirar a Historia senón de facelo con ollos críticos, que valoren os erros cometidos e comprendan o contexto no que estes se produciron.
Esta perspectiva, adoptada con moito acerto por Krznaric, non está exenta dos seus propios problemas. En esencia, o idealismo. O ensaio deste profesor australiano asentado en Gran Bretaña está ben escrito, divulga axeitadamente a historia e propón unha serie de episodios —ou institucións, ou ideas— do pasado que nos poderían servir para solucionar problemas da actualidade. O problema é que selecciona con moito coidado aquilo que convén ao seu argumento, sen se parar a pensar en argumentos que vaian contra a súa posición.
Pódense tomar como referencia do que vimos de expoñer os apartados dedicados tanto á suposta boa convivencia entre distintos pobos en al-Andalus como ao Consello de Augas existente en Valencia. En canto ao primeiro, é un tópico que peca de anacronismo, mais non é Krznaric nin o primeiro nin o segundo en utilizalo; en canto ao segundo, resulta simplemente absurdo pensar que unha institución que nin sequera funciona hai séculos de xeito efectivo no lugar no que se creou poda arranxar graves problemas —os relacionados coa auga— noutros lugares.
Polo tanto, e a pesar da boa fe do intento, na práctica o libro de Krznaric aparece coma unha versión ensaística e do século XXI do ‘Imagine’ de John Lennon. Máis que como breviario de leccións para o futuro, en realidade presta a lectura como historia de certas institucións dende un punto de vista progresista e anecdótico.