O sombreiro de copa de Waldemar

Estas semanas lin dous libros Ballena (Shiro) de Cheon Meyong kwan e La extranjera (Anagrama) de Clara Durastanti. O ritmo de lectura foi o normal en min: unhas 800 páxinas ao mes. Pensen que é unha medida referida a lectura de novela, que avanza rápido e se ralentiza cando sen cruzan obras de ensaio ou poesía. O ensaio é máis denso, ten o peso negro e denso do petróleo. A poesía amosa a dificultade do encrucillado. Parece máis doada de encarar porque ten menos palabras, pero son palabras con tres dimensións: alto, ancho e fondo. O fondo é inesgotable, coma o forro do sombreiro no que introducía a man o mago de Portomarín Waldemar para pasmar no teatralísimo Palacio Prohibido de Beixing.

Empezara o ano 2025 lendo Na busca do tempo perdido (Alba) de Marcel Proust. Esa obra de 3.000 páxinas é tan determinante na historia da literatura que, sendo unha novela, non podes lela como tal. Debes leal coma unha poesía na que cada frase é coma unha barca que te cruza o río ancho ata a seguinte. Dito de outro xeito, sobes na túa táboa de surf no cumio da onda e te deixas esvarar. A Proust non podes tratar de entenderlo no momento concreto de ler cada palabra, senón que o sentido vai formándose na túa cabeza segundo vas deixando atrás as frases.

As dúas primeiras novelas, Ballena e La extranjera ocupáronme xaneiro e febreiro. Cada mes, desde o ano 1999, vou anotando os libros que vou lendo. Título, autor, editorial, número de páxinas; tamén lle fago unha avaliación sobre se me gustou. Esta puntuación non valora tanto a corrección literaria ou a habilidade técnica como a emoción e a fascinación que me fixo sentir.

Este costume meu nunca saíu do ámbito persoal. Hai 27 anos establecín un costume que buscaba ser unha relación de libros que me permite trazar os meus costumes lectores, ver como evolucionan os meus gustos e chegar rapidamente a certos temas ou autores se quero escribir sobre eles. Cando lle deron o Nobel a Patrick Modiano bastoume con acudir ao meu listado para saber qué novelas súas lera, cando, en que idioma, as que me interesaran e as que non...

Toda esa xeira pode solucionala unha intelixencia artificial nun segundo, pero a miña lista ten un espírito meu, singular e co que non se pode comerciar. Sendo obxectos inertes, os libros transpiran un aura que nos liga con eles e que nos transforma. Unha lectura non deixa de ser un diálogo no que a outra parte é xorda ao que lle contestamos, pero non podemos evitar sentirnos escoitados, comprendidos e consolados na soedade de vivir.

Ás veces miro esa lista e descubro lecturas que foron intensas hai dúas décadas, como a novela negra. Atraíame a violencia contida nos límites físicos do papel e nos límites morais da imaxinación. Agora son incapaz de ler calquera quebrantamento por ser máis consciente de que se producen na realidade.

Manteño a lista de lecturas e continúo anotando nela. Este ano xa entraron Meyong Kwan e Durastanti. Gustáronme. A primeira, porque pasan moitas cousas imposibles, como cando eu tiña 20 anos e lía ficcións nas que non había outro límite que toda unha vida por diante, ducias de anos, para que a realidade fosen desmentíndoas. A segunda, La extranjera, porque pasan poucas cousas, pero a autora reflexiona sobre elas dun xeito que fai ver toda a fondura e complexidade dunha realidade que me recorda ao mago Waldemar pode quitar do fondo insondable do seu sombreiro de copa.

Hai unha moda nova e positiva de compartir lecturas en plataformas de internet, como Google Reads. Aínda que existe hai unha chea de anos, Google Reads está sendo cada vez máis usada por persoas que len, comentan e se recomendan lecturas. 

Eu nunca recomendo lecturas porque me parece que as emocións son radicalemente particulares e que mesmo están atadas á cadea do tempo, quero dicir que eu teño lido ducias de novelas de George Simenon, teño seguido o comisario Maigret por portos ocultos por unha néboa pesada, por barras que se fregan con xenebra e por gardas nas que se fai tempo picoteando salchichón. Pero xa non, cansei de perseguir o criminal. Xa pagamos á Uco para que discrimina a quen investiga ata os correos electrónicos máis íntimos dunhas e a permite marchar de vacacións a Uruguai a outras con milleiros de mortes culposas ao seu cargo.

O problema, viña dicindo antes desta digresión, é que hai un par de anos me dei conta de que estaba someténdome a unha contabilidade lectora que carecía de sentido. Quero dicir que, como quería manter ferreamente a media de cincuenta libros ao ano e como lera obras completas —lembro agora que lera a conmovedora Septología de Jon Fosse porque lle deran o premio Nobel— acababa o ano lendo obras curtas coa única finalidade de chegar a esa cifra dun libro por semana.

O ridículo desa ansiedade lectora é que non comparto a miña lista e que evito falar de lecturas cos meus amigos porque me parece presuntuoso e soporífero. A lectura, como a elegancia, é unha aura que trascende na conversa. O mago Waldemar poñía sombreiro de copa non por presumir, senón porque podía quitar cousas do mundo enteiro do seu interior. Era humilde e metía a man para coller as orellas do coello para tirar por el cara a arriba.