O libro que nos ama

Dende logo, eu podo ser intercambiable, por María ou por Quico, por calquera. Mesmo cando o estou lendo penso: ámaa tamén a ela e a ela, a esta amiga, a estoutra, e a aquela que aínda non coñezo e que por suposto a autora tampouco coñece. Pero mesmo intercambiable, ámame a min, e non por intercambiable perde forza. Faime saber dun tráfico de corpos, dunha cooperativa, dunha asemblea, dunha córpora, a córpora do mundo.

"O canto parou sen rematar", di o último verso de Novoneyra no Vietnam Canto. "Un pobo nace sempre non remata nunca nunca nunca", di un dos seus versos. Estamos aquí, neste libro, no que nace sempre. A frecha que sae del e que me alcanza é a do que nace sempre. Helena avánzanos, dalgún xeito xa no prólogo, que o libro nunca remata. E, no epílogo, na última frase do libro lemos que ela descubriu un día "que a única maneira de rematar este libro sen rematalo era, simplemente, deixar de escr-", con esa palabra cortada. O libro fracasa, pero non agocha o seu fracaso, todo o contrario. Ábrenos a el, para que todo fracase, para que a idea de todo fracase, tamén en nós.

Todo libro comporta, sexa a autora consciente ou non, unha idea do libro. Con ese inicio, con ese final, e sobre todo co que entre o inicio e o final se desprega —distintos rexistros, cadernos que se abren, fragmentos de cartas, voces, manuscritos que aparecen, notas atopadas— Helena Salgueiro confróntanos coa idea do libro. Quen se confronta cunha idea do libro está obrigada tamén a pensar a súa relación cunha totalidade, ou coa idea da totalidade, cun sentido e coa noción mesma de sentido. Tamén coa súa lectora, lectoras, con esa córpora do mundo. E coa escritura. Helena sacode o libro, inclúe notas a rodapé que debemos buscar noutras páxinas, esquemas, follas voantes, follas arrancadas aos cadernos, e gaña a escritura, que continúa a súa enerxía ata nós, coma unha frecha, que nos fai ficar libres de libro na feliz desorde dos sentidos. "Ler sen regras, amar sen regras", escribe a autora.

Ninguén abre e pecha un libro deste xeito se antes non o escribiu e reescribiu moitas veces. Existe esa pulsión de escritura. Tantas autoras que pasaron a vida escribindo un único libro, o mesmo Novoneyra que citabamos antes publicou sete edicións distintas de Os eidos ao longo de 40 anos, os máis de 1700 poemas de Emily Dickinson espallados en todas partes, Pondal sen ver nunca publicado o manuscrito de Os eoas do que sempre dicía que ía saír, etc, etc. Existe esa tensión entre a escritura, o libro e a obra. E precisamente canto máis quere ser total a obra, maior é a desobra. Canto máis todo se quere dicir, máis imposible dicilo, máis capas e capas e capas, palimpsesto.

Preguntábase Maurice Blanchot por ese xesto que leva a alguén a pasar polo xa escrito, a volver dicir, a volver escribir, por ese movemento da obra que implica un movemento de desobra que fai que ela mesma se abandone para así continuar, e establecía a súa razón de ser no imposible cara ao que ela mesma se dirixe, a súa tensión, o seu corazón. Sexa cal sexa a frecha que se lanza, a escritura non alcanza nunca o albo, non é posible dicilo todo, non é posible ter a última palabra. Hai algo que concreta a forma, pero tamén hai algo que a cuestiona, que a borra, que a reescribe, e que por iso mesmo todo pode facer caer. Que nos di que nada está rematado, que o proceso humano non está rematado. Que o patriarcado non é a fin da Historia. Que o capitalismo non é a fin da Historia. E aí é onde se dan a man, segundo Blanchot, a escritura e a revolución. E aí é onde se dan a man, a escritura e o amor, que nas outras nos desfai.

A que imposible se dirixe este libro? Poderiámosllo preguntar a autora, pero o libro fala tamén, e fala do amor. Di o que é o amor, desdí o que é o amor. Volve collelo, sóltao. Coa súa mesma respiración. Coas súas múltiples formas. Busca a posiblidade, como dicía Fran Cortegoso, dun amor común. De facer posible o amor. A autora sacode o libro, e gaña a escritura. Fracasar é concretar unha forma. Sen concretar unha forma, nada podería ser compartido. Facer consciente o fracaso é non esgotala. Por iso o fracaso é amor. 

O libro non está dado, igual que o ser humano non está dado, igual que o amor non está dado. É traballo, é escrita. Practicar o amor é escribir, e escribir é entrar en diálogo. Porque as palabras que pronunciamos non son abstractas, veñen sempre doutro corpo. Poderiamos contar os nomes propios que aparecen neste texto, nas iniciais das dedicatorias, nas citas de Chus Pato, de Hadewijch de Amberes, de Tamara Andrés, de Anna Jónasdóttir, das mulleres zapatistas ou na acta da asamblea de abellas obreiras nas que Helena pon en diálogo a Silvia Federici, a María do Cebreiro, a Ann Ferguson, a Simone Weil ou a Marguerite Porete, entre tantas outras, ou na aparición de Tullia d’Aragona ou de Wallada Bint Al-Mustafi ou de Aleksandra Kolontai ou da muller agochada nas avelaneiras floridas ou do cómaro de cor oceánica ou da árbore só.

As figuras das rebeldes e as figuras da mística, as figuras das poetas e as figuras das amantes, os corpos do mundo abertos ao baleiro que as desfai, como a mesma escritura desfai o rematado. E ela, a autora, respondendo, a todo respondendo e a nós preguntando, cravando a frecha que desordea os sentidos.