sábado. 22.01.2022 |
El tiempo
sábado. 22.01.2022
El tiempo

Na fronteira

No libro Lo que no podemos saber, Du Sautoy propón unha serie de exploracións nas fronteiras do coñecemento

Lord Kelvin. EP
Lord Kelvin. EP

LORD KELVIN era en 1900 probabelmente o mellor científico vivo, ou polo menos o máis recoñecido. Realizara traballos fundamentais no terreo da termodinámica e a electricidade, era un experto en análise matemática. Aínda seguimos a usar o seu nome para a escala de temperaturas Kelvin, que rexistra o "cero absoluto" en -273 grados centígrados. Finou en 1907 e soterrárono en Westminster a carón nada menos que de Isaac Newton. Pois ben, naquel ano de final de século dixo Kelvin en frase lapidaria: "As leis e os feitos fundamentais da ciencia física xa se descubriron... os nosos futuros descubrimentos terán que buscarse a partires do sexto decimal".

É difícil atopar unha cita máis equivocada en alguén tan sabio: só quince anos despois todo o panorama da física cambiara grazas a Einstein, Rutherford e Thomson, e ata o día de hoxe non chegamos ao fondo do pozo que eles cavaron. Neste 2018 aparece en España a última obra de Marcus du Sautoy, catedrático de Matemáticas da universidade de Oxford, na que precisamente propón unha serie de exploracións nas fronteiras do coñecemento. O título non pode ser máis atractivo e desafiante: Lo que no podemos saber (editorial Acantilado).

A miña amiga Adriana traballa de investigadora en Oxford –supoño que agora mesmo é a becerrense máis ilustre– e de regalo de aniversario convidoume a un café na súa casa, que queda a cen metros do gabinete de Du Sautoy. Cáeme un chisco lonxe e ademais semella que o home non é o máis agradábel do mundo, pero estaría ben comentarlle que é unha inspiración para os filólogos afeccionados á física cuántica e que andamos todo o tempo a preguntarnos polo que podemos coñecer. Somos poucos pero de casas escollidas.

Sen querelo veño de facerlles a primeira advertencia sobre Lo que no podemos saber. O mesmo que o anterior best seller de Du Sautoy, La soledad de los números primos, non é unha lectura para non iniciados no mundo da física e as matemáticas. O problema é que non resulta sinxelo informarse sobre estes temas no mercado español do libro se un non é especialista. Recomendaríalles en inglés o libro sobre a bomba atómica de Richard Rhodes, pero posibelmente non os saque de pobres. Polo tanto, se descoñecen todo aquilo relacionado co mundo minúsculo que nos rodea, a súa única opción é ler co móbil ou un manual de física ao seu carón.

Podería parecer que con esta declaración estounos convidando a non ler a Du Sautoy e sería un grave erro que así o interpretasen. O autor ter unha grande habilidade para facer de temas complexos algo entretido e o seu mesmo punto de partida ten un grande atractivo: Podemos predicir o resultado dunha tirada de dados? Durante os seguintes cinco capítulos vemos pasar ante os nosos ollos as principais cuestións relativas aos límites dos nosos coñecementos sobre o espazo e o tempo. Particularmente atractivo resulta pensar que o noso Universo é coma un deses vellos videoxogos nos que as naves espaciais só saían por un lado da pantalla para aparecer polo outro.

Coma case sempre que se toca o tema do coñecemento, Du Sautoy remata no instrumento máis inmediato para aprehendelo: o cerebro. A el dedica a súa sexta fronteira: a que ten como tema as redes neuronais e a capacidade de crear unha intelixencia artificial que imite minimamente as reaccións e as creatividades dos seres humanos. E cando chegamos a este punto final decatámonos do paradoxo dun título tan taxativo. De Kelvin podemos aprender que é moi ousado afirmar que existe algo que non podemos coñecer. Deámonos tempo a nós mesmos como especie, teñamos fe no progreso e namentres gocemos con libros como os de Du Sautoy.

Na fronteira
Comentarios