Últimas caladas do Senhor António

AS TRECE LETRAS que canta  Vitorino nese disco de 1992 foron escritas polo Senhor António. O músico e o letrista eran amigos da vida. Frecuentaban bares, acobadaban nas barras de chapa metálica, limpaban as solas dos zapatos no serrín e falaban, falaban. Nun momento calquera, aleatorio, caprichoso, o Senhor António quita un bolígrafo Bic azul do peto, tira dunha servilleta de papel e escribe: "E eu que me comovo por tudo e por nada...", a letra da canción 'Bolero do coronel sensível que fez o amor en Monsanto'. Fala dun militar que bota un fogonazo cunha prostituta con cinismo e ironía, que veñen sendo a mesma visión do mundo. O señor é António Lobo Antunes, recén marchado o xoves deste mundo onde os coroneis lamentan que as prostitutas prefiran "cincocentos escudos" de pago ao seu amor. Vitorino contaba, cando o pasamento do Lobo, que el prefería que o chamasen Senhor António.

Ese lobo era o que tremía lembrando que a nai gardaba o papel de prata que evitaba que a tableta de chocolate se derretise como se fose o corazón dun oficial cegado por unha rameira. "Un papel de prata, amachucado e cuidadosamente alisado coa uña, gardado como se fose unha xoia da coroa. Non era un papel calquera: era a proba dun instante, o resto dun cariño, a memoria dun día en que alguén lle deu unha dozura e ela, en vez da esquecer, decidiu conservar o brillo".

O Senhor António púxose serio nunha entrevista que lle fixo João Céu e Silva para o Diário de Notícias en 2007. Falan do cancro intestinal que xa padecía o escritor. 
—É inútil loitar contra a morte tal como é inútil loitar contra a vida. É inútil porque a morte é unha puta. Desculpe a palabrota mais é a única palabra que encontro. Hai momentos en que case temos envexa dos mortos porque a vida non sempre é agradable e fácil, mais, despois de ver as persoas loitaren no hospital, sentín que moitos pensamentos que tiña eran indignos perante tanta grandeza.

Esta mañá souben da súa morte, Esta noite, na que unicamente soan o murmurio do río Miño e unha ambulancia perdida ao fondo da cidade, penso no Senhor António. Lino moito a principios do século. Pero agora cústame recordar onde gardo os seus libros. Si, teño un apartado de literatura portuguesa; non moi grande, a verdade. O favorito era Lobo Antunes. E tamén Fernando Tavares, a quen veñen de concederlle o premio Formentor. Non soporto a altivez estilística e a pretenciosidade filosófica que atopo na prosa de Saramago.

Collo unha escada para subir ata o andel onde teño as obras do Lobo. Eu subliño e anoto as lecturas. Un costume nefasto que todos vostedes saben que é nocivo para os libros e, polo tanto, censurarei de saber que o aplican clandestinamente ese costume. Comprobo con sorpresa que non teño rallados nin fixen anotacións nos libros de Antunes. Supoño que se debe a que me custa avanzar na lectura en portugués. Apenas apuntei algunhas palabras que non coñecía. E máis nada.

 Téñolle lido varias novelas, dicía; téñolle escoitado ducias de entrevistas. Escribía coa candencia vagarosa dos fumadores, que deixan caer unha frase con todo o seu peso de chumbo entre calada e calada. Fumando gañan tempo para amasar a idea que van expresar. As ideas dos fumadores levedan con máis corpo. Seino porque nunca fumei, porque sempre tiven que falar e domar os meus silencios ao carecer da excusa da calada.

Contaba o Senhor António que, nas súas prácticas de Medicina, cando era un residente camiño de especializarse en Psiquiatría, morreu un neno o seu hospital. Chegou alguén enviado da morgue para buscar o corpo. Apareceu unha soa persoa, habitualmente chegaban dúas para transportar a padiola. Neste caso, era tan pequeno, que abondou un celador pra cargalo no colo, cuberto por unha saba. Da mortalla escapou un pé do cativo. Parecía de mármore. A ese pé, a ese neno escribiulle toda a súa obra. Acordei de Luis Pimentel, do seu poema 'En el depósito de cadáveres hay un niño': "Ya se marchó el ministro del Señor/ visita de cumplido/ y su hisopo lleno de rutina. / Tú creías que era un sonajero, /y te quedaste muerto jugando con la lluvia".

Souben que sería pai unha noite grazas ao doutor Lobo Antunes. Convencera a Ana para facer unha viaxe de fin de semana a Portugal. Daquela baixabamos unha vez ao mes, cada mes probar un bacallau a unha moda distinta. Aproveitara para comprar 'Que farei quando tudo arde?' (2001), que saíra no ano anterior.

Estabamos ceando no Anjo Caído, nun barrio de Porto tan perigoso que non se vía un gardinha; pero a miña curiosidade gastronómica non prende en ningún medo. Penso que o ribadense Xabier Rodríguez Baixeras cita ese restaurante no seu 'Diario de comidas' (Galaxia), pero non me fagan caso. Esa noite pedíramos un polbo á grella e, claro, un vinho verde. Era un restaurante pequeno, de paredes famélicas e escuras, cheas de debuxos, retratos e gravados de anxos turbios. Parecían fillos nacidos da mesma man. En meses naceu Sara.

Os  ateos somos anxos caídos. O Senhor António tiña "un espírito fondamente relixioso". Mesmo niso cría na ficción. Sobre todo, cría en ser amado. A periodista Fátima Campos Ferreira preguntoulle na RTP:
—E cal é o seu Deus?
—É aquel que ás veces me di ao oído que gosta de min. [Pausa] En serio!