Doutro lado da montaña
A PESAR DE que todos os meus mestres me insistiron en que non prestase demasiada atención á vida dos autores que leo, a deformación do lector pode con iso e non podo evitar comezar todas as miñas lecturas polas solapas ou a contra informativa. Grazas a iso souben hai uns días que a cada lado dos Ancares viviron durante anos dous mozos nados o mesmo día: o meu pai en Becerreá e o poeta Juan Carlos Mestre en Vilafranca do Bierzo
Esa serendipia alimentou por días a miña lectura da xigantesca ‘Asamblea’, compilación de toda a lírica de Mestre que vén de xuntar Galaxia Gutenberg. Inclúe a obra unha longa introdución dun Jordi Doce moi presente estes meses nas librarías e un poema de presentación de Antonio Gamoneda. Mestre pertence á prolífica lírica leonesa do século XX, que, con figuras coma os citados ou Crémer e anexos na Galiza coma Claudio Rodríguez Fer ou Saturnino Valladares, vai consolidando unha posición de seu no sempre complexo panorama literario español —e galego— das últimas décadas. E con xustiza, temos que dicir, xa que poucos acadaron no derradeiro medio século as alturas poéticas de Gamoneda.
Se coñecen vostedes os Ancares, tanto ten que sexa polo lado galego ou polo leonés, deben ler a Mestre. Facendo uso dun verso longo, torrencial por veces, consegue debuxar na súa lírica, sobre todo a inicial, as dúas paisaxes desta rexión: a natural —coa neve, os bosques, os tesos cumios, as choivas, as estradas e camiños estreitos— e a sentimental —os homes solitarios, aldeas como Balouta que se transforman para despois despoboarse, a vida da voz lírica que desexamos identificar co propio autor—.
Culmina esta achega aos Ancares cun libro que, con xenerosidade, se inclúe nesta ‘poesía reunida’: non é frecuente que as editoriais castelás incorporen libros en galego, catalán ou éuscaro cando publican os autores en español. Galaxia Gutenberg si o fai con ‘200 gramos de patacas tristes’, poesía en prosa no galego do Bierzo —aquí, polo menos, non hai polémicas coma en Asturias—, de altísima calidade e cunha magnífica tradución de Mario Obrero, escritor que anda tamén nas librarías cunha defensa da diversidade lingüística conmovedora nos tempos que corren.
Dito todo isto, o amor do crítico —e o autor— pola súa terra non deben agochar outro aspecto fundamental da lírica de Juan Carlos Mestre, o seu compromiso político e humanista. Non é casual o título ‘Asamblea’, senón que remite a unha mestura de solidariedade e indignación cos desherdados de todo o mundo, a comenzar por aqueles que sufriron a pobreza e viviron a emigración nas terras bercianas.
Acontece que, na liña dun Blas de Otero —aínda que os presupostos estéticos non poden estar máis afastados—, a reivindicación política non marxina a esixencia estética. Nunca cae Mestre no coloquialismo nin no prosaísmo e son aparentes para o lector tanto a súa vontade de facer unha obra definitiva en chegando ao final dunha longa carreira poética como a influencia dun autor coma Saint-John Perse, a quen o poeta berciano traduciu e editou neste mesmo selo hai un lustro. Se a fortuna acompaña, Juan Carlos Mestre terá tempo de emular a Gamoneda e Crémer e manterse activo ata anovar e ampliar esta edición dos seus versos nas décadas vindeiras.